Back

പതഞ്ജലി യോഗ സൂത്രാണി - ൩ (വിഭൂതി പാദഃ)

ശ്രീപാതഞ്ജലയോഗദര്ശനമ് |

അഥ വിഭൂതിപാദഃ |

ദേശബന്ധശ്ചിത്തസ്യ ധാരണാ ||1||

തത്ര പ്രത്യയൈകതാനതാ ധ്യാനമ് ||2||

തദേവാര്ഥമാത്രനിര്ഭാസം സ്വരൂപശൂന്യമിവ സമാധിഃ ||3||

ത്രയമേകത്ര സംയമഃ ||4||

തജ്ജയാത് പ്രജ്ഞാലോകഃ ||5||

തസ്യ ഭൂമിഷു വിനിയോഗഃ ||6||

ത്രയമന്തരങ്ഗം പൂര്വേഭ്യഃ ||7||

തദപി ബഹിരങ്ഗം നിര്ബീജസ്യ ||8||

വ്യുത്ഥാനനിരോധസംസ്കാരയോരഭിഭവപ്രാദുര്ഭാവൗ നിരോധക്ഷണചിത്താന്വയോ നിരോധപരിണാമഃ ||9||

തസ്യ പ്രശാന്തവാഹിതാ സംസ്കാരാത് ||10||

സര്വാര്ഥതൈകാഗ്രാതയോഃ ക്ഷയോദയൗ ചിത്തസ്യ സമാധിപരിണാമഃ ||11||

തതഃ പുനഃ ശാന്തോദിതൗ തുല്യപ്രത്യയൗ ചിത്തസ്യൈകാഗ്രതാ പരിണാമഃ ||12||

ഏതേന ഭൂതേന്ദ്രിയേഷു ധര്മലക്ഷണാവസ്ഥാപരിണാമാ വ്യാഖ്യാതാഃ ||13||

ശാന്തോദിതാവ്യപദേശ്യധര്മാനുപാതീ ധര്മീ ||14||

ക്രമാന്യത്വം പരിണാമാന്യത്വേ ഹേതുഃ ||15||

പരിണാമത്രയസംയമാദതീതാനാഗതജ്ഞാനമ് ||16||

ശബ്ദാര്ഥപ്രത്യയാനാമിതരേതരാധ്യാസാത് സങ്കരസ്തത്പ്രവിഭാഗസംയമാത് സര്വഭൂതരുതജ്ഞാനമ് ||17||

സംസ്കാരസാക്ഷാത്കരണാത് പൂര്വജാതിജ്ഞാനമ് ||18||

പ്രത്യയസ്യ പരചിത്തജ്ഞാനമ് ||19||

ന ച തത് സാലമ്ബനം തസ്യാവിഷയീഭൂതത്വാത് ||20||

കായരൂപസംയമാത് തദ്ഗ്രാഹ്യശക്തിസ്തമ്ഭേ ചക്ഷുഃ പ്രകാശാസംപ്രയോഗേ‌உന്തര്ധാനമ് ||21||

സോപക്രമം നിരുപക്രമം ച കര്മ തത്സംയമാദപരാന്തജ്ഞാനമരിഷ്ടേഭ്യോ വാ ||22||

മൈത്ര്യാദിഷു ബലാനി ||23||

ബലേഷു ഹസ്തിബലാദീനീ ||24||

പ്രവൃത്ത്യാലോകന്യാസാത് സൂക്ഷ്മവ്യവഹിതവിപ്രകൃഷ്ടജ്ഞാനമ് ||25||

ഭുവനജ്ഞാനം സൂര്യേ സംയമാത് ||26||

ചന്ദ്രേ താരാവ്യൂഹജ്ഞാനമ് ||27||

ധ്രുവേ തദ്ഗതിജ്ഞാനമ് ||28||

നാഭിചക്രേ കായവ്യൂഹജ്ഞാനമ് ||29||

കണ്ഠകൂപേ ക്ഷുത്പിപാസാനിവൃത്തിഃ ||30||

കൂര്മനാഡ്യാം സ്ഥൈര്യമ് ||31||

മൂര്ധജ്യോതിഷി സിദ്ധദര്ശനമ് ||32||

പ്രാതിഭാദ്വാ സര്വമ് ||33||

ഹൃദയേ ചിത്തസംവിത് ||34||

സത്ത്വപുരുഷയോരത്യന്താസങ്കീര്ണയോഃ പ്രത്യയാവിശേഷോ ഭോഗഃ പരാര്ഥത്വാത് സ്വാര്ഥസംയമാത് പുരുഷജ്ഞാനമ് ||35||

തതഃ പ്രാതിഭശ്രാവണവേദനാദര്ശാസ്വാദവാര്താ ജായന്തേ ||36||

തേ സമാധാവുപസര്ഗാവ്യുത്ഥാനേ സിദ്ധയഃ ||37||

ബന്ധകാരണശൈഥില്യാത് പ്രചാരസംവേദനാച്ച ചിത്തസ്യ പരശരീരാവേശഃ ||38||

ഉദാനജയാജ്ജലപങ്കകണ്ടകാദിഷ്വസങ്ഗ ഉത്ക്രാന്തിശ്ച ||39||

സമാനജയാജ്ജ്വലനമ് ||40||

ശ്രോത്രാകാശയോഃ സമ്ബന്ധസംയമാത് ദിവ്യം ശ്രോത്രമ് ||41||

കായാകാശയോഃ സമ്ബന്ധസംയമാത് ലഘുതൂലസമാപത്തേശ്ച ആകാശഗമനമ് ||42||

ബഹിരകല്പിതാ വൃത്തിര്മഹാവിദേഹാ തതഃ പ്രകാശാവരണക്ഷയഃ ||43||

സ്ഥൂലസ്വരൂപസൂക്ഷ്മാന്വയാര്ഥവത്ത്വസംയമാത് ഭൂതജയഃ ||44||

തതോ‌உണിമാദിപ്രാദുര്ഭാവഃ കായസംപത് തദ്ധര്മാനഭിഘാതശ്ച ||45||

രൂപലാവണ്യബലവജ്രസംഹനനത്വാനി കായസമ്പത് ||46||

ഗ്രഹണസ്വരൂപാസ്മിതാന്വയാര്ഥവത്ത്വസംയമാദിന്ദ്രിയജയഃ ||47||

തതോ മനോജവിത്വം വികരണഭാവഃ പ്രധാനജയശ്ച ||48||

സത്ത്വപുരുഷാന്യതാഖ്യാതിമാത്രസ്യ സര്വഭാവാധിഷ്ഠാതൃത്വം സര്വജ്ഞാതൃത്വഞ്ച ||49||

തദ്വൈരാഗ്യാദപി ദോഷബീജക്ഷയേ കൈവല്യമ് ||50||

സ്ഥാന്യുപനിമന്ത്രണേ സങ്ഗസ്മയാകരണം പുനരനിഷ്ടപ്രസങ്ഗാത് ||51||

ക്ഷണതത്ക്രമയോഃ സംയമാദ്വിവേകജം ജ്ഞാനമ് ||52||

ജാതിലക്ഷണദേശൈരന്യതാനവച്ഛേദാത് തുല്യയോസ്തതഃ പ്രതിപത്തിഃ ||53||

താരകം സര്വവിഷയം സര്വഥാവിഷയമക്രമം ചേതി വിവേകജം ജ്ഞാനമ് ||54||

സത്ത്വപുരുഷയോഃ ശുദ്ധിസാമ്യേ കൈവല്യമ് ||55||

ഇതി ശ്രീപാതഞ്ജലയോഗദര്ശനേ വിഭൂതിപാദോ നാമ തൃതീയഃ പാദഃ |